Minecraft · Romeinse en Griekse bouw

Romeinse en Griekse gebouwen en huizen

Een bibliotheek van complete gebouwen uit de oudheid: een domus met atrium en zuilentuin, villa's op het platteland en aan zee, een insula, thermen, een forum, een triomfboog en Griekse huizen, een megaron, een stoa en een agora. Kies het gebouw en de maat, en zie de plattegrond met alle ruimtes, het vooraanzicht, de doorsnede en het bouwplan laag voor laag. Onderaan staat hoe de indeling, de daken en het meanderpatroon worden uitgerekend.

Ruimtes en bouwverdeling

Ruimtes

Elke soort ruimte met de Latijnse of Griekse naam, de binnenmaat in blokken (breedte × diepte) en hoe vaak hij voorkomt. Klik op een rij om de ruimtes in de plattegrond aan te wijzen.

Nr	Ruimte en uitleg	Maat binnen	Aantal

Laag 1, rij voor rij

5 plaatsen (kleur = onderdeel) 3 leeg laten Start = kolom van het eerste blok, van links geteld

Rij	Start	Patroon	Blokken

Bouwtips

Zet eerst de as uit met een lijn wol over de hele lengte. Bijna alle Romeinse huizen zijn links en rechts van die as gelijk.
Bouw de muren van de grootste ruimtes eerst. De kleine kamers vullen daarna de stroken ertussen.
Terracotta-dakpannen maak je mooi met bakstenen of graniet: kies die als blok bij Naar Minecraft, zodat de trappen en platen dezelfde kleur hebben.
Pleisterwerk lukt goed met zandsteen, witte terracotta of calciet; een plint van rode terracotta geeft het Pompejaanse rood.
Een meandervloer leg je band voor band: eerst de doorgaande onderlijn, dan per eenheid de lijn omhoog en de haak.
Water in het impluvium en de bassins blijft liggen omdat er een vloer omheen ligt. Zet het water als laatste.
Voor de trappen naar de verdiepingen van een insula of een toren kun je ook ladders tegen de muur zetten.

3D en bouwplan per laag

Naar Minecraft

Download het ontwerp als schematic-bestand en plak het in je wereld met WorldEdit, of bouw het na met een hologram in Litematica. Het gekozen blok wordt het dak met trappen en platen. De andere onderdelen krijgen een vast blok: stenen bakstenen, gladde zandsteen, kwartspilaren, calciet, gepolijst zwartsteen, gras, eikenbladeren, water en houten hekken. Met het blokpalet kies je per onderdeel zelf.

Boodschappenlijst

Zet de aantallen van dit ontwerp op je lijst. Daar zie je alles bij elkaar, omgerekend naar stacks en shulkerdozen.

Bekijk lijst

Zo wordt het berekend

Geschiedenis en weetjes

De domus en het atriumhuis

De domus was het stadshuis van een rijke Romeinse familie. We kennen hem vooral uit Pompeji en Herculaneum, twee stadjes die in 79 na Christus onder de as van de Vesuvius verdwenen en daardoor bewaard bleven. Beroemde voorbeelden zijn het Huis van de Vettii, het Huis van de Faun en het Huis van de Chirurg, een van de oudste huizen van Pompeji. Van buiten zag je vaak alleen winkels en een deur; het leven speelde zich binnen af, rond het atrium en de tuin.

Door de opening in het dak viel regenwater in het bassin eronder. Van daar liep het naar een put onder de vloer, zodat het huis een eigen watervoorraad had.
Het Huis van de Faun is een van de grootste huizen van Pompeji, met twee atria en twee zuilentuinen. Het beroemde Alexandermozaïek kwam uit dit huis.
In de ingang van het Huis van de Tragische Dichter ligt een mozaïek van een hond met de woorden Cave canem: pas op voor de hond.
De winkels aan de straat werden vaak verhuurd. Ze hadden meestal geen deur naar het huis zelf.
In het lararium vereerde de familie haar huisgoden, de lares.

Winkelhuis en insula

De meeste Romeinen in de stad woonden niet in een domus maar in een insula: een blok van meerdere verdiepingen met winkels op de begane grond en huurwoningen erboven. Ostia, de havenstad van Rome, heeft veel bakstenen insulae uit de tweede eeuw, zoals de Casa di Diana. In Herculaneum en Pompeji zie je ook kleine winkelhuizen met de woning boven of achter de winkel.

Keizer Augustus beperkte de hoogte van nieuwe huizen in Rome tot ongeveer 70 Romeinse voet, zo'n 21 meter. Keizer Trajanus maakte dat later nog lager.
De beste woningen lagen laag, op de eerste verdieping. Hoe hoger, hoe kleiner en goedkoper, en hoe verder je water moest dragen.
Brand was een groot gevaar in de hoge houten bovenbouw. Daarom kwamen er steeds meer regels voor stenen muren.
Aan de voet van het Capitool in Rome staat nog een stuk van een insula van vier verdiepingen boven de grond.
Pompeji had tientallen eettentjes met een toonbank waarin grote kruiken zaten (een thermopolium).

Boerderij en villa rustica

Op het platteland was de villa eerst vooral een boerenbedrijf. Schrijvers als Cato, Varro en Columella gaven raad over hoe je een boerderij inrichtte: een woongedeelte voor de eigenaar, een bedrijfsgedeelte met stallen en schuren, en opslag voor wijn, olie en graan. Bij Boscoreale vlak bij Pompeji zijn meerdere van zulke villa's opgegraven, zoals de Villa Regina met haar wijnkruiken in de grond.

In de Villa Regina zitten nog achttien grote wijnkruiken (dolia) ingegraven op de binnenplaats.
In een andere villa bij Boscoreale werd in 1895 een schat van ruim honderd zilveren stukken gevonden. Een groot deel ligt nu in het Louvre in Parijs.
Columella verdeelt de villa in drie delen: pars urbana (wonen), pars rustica (werken) en pars fructuaria (opslag).
Veel gewone boeren woonden veel eenvoudiger, in een huis met één hal en een haard en een ommuurd erf.

Villa urbana en villa suburbana

Rijke Romeinen bouwden villa's om te ontspannen, niet om te boeren. Een villa suburbana lag net buiten de stad, zoals de Villa van de Mysteriën en de Villa van Diomedes bij Pompeji. Een villa urbana lag verder op het land, met lange zuilengangen, eetzalen met uitzicht en siertuinen. Plinius de Jongere beschreef zijn villa's bij Laurentum en in Toscane uitgebreid in zijn brieven.

De Villa van de Papyri in Herculaneum had een bibliotheek met honderden verkoolde boekrollen. Onderzoekers proberen ze nu met scans te lezen zonder ze open te rollen.
Het Getty Villa-museum in Malibu in Californië is gebouwd naar het voorbeeld van de Villa van de Papyri.
De Villa van de Mysteriën is beroemd om een rij wandschilderingen met een geheimzinnig ritueel rond de god Dionysus.
Plinius noemt een cryptoporticus: een overdekte gang half onder de grond waar het in de zomer koel was.

Villa maritima

Langs de Golf van Napels en de kust van Lazio lagen villa's die over terrassen naar de zee afliepen. Keizer Tiberius had er meerdere, zoals de Villa Jovis hoog op een klif van Capri en een villa met een grot bij Sperlonga. In Stabiae kun je de grote villa's San Marco en Arianna nog bezoeken.

Rijke Romeinen kweekten vis in zeevijvers (piscinae) bij hun villa.
In Baiae zijn delen van villa's door het zakken van de bodem onder water geraakt. Je kunt er nu duiken tussen de mozaïeken.
De terrassen werden gedragen door gewelfde ruimtes eronder, zodat de villa op een kunstmatige helling stond.

Peristylvilla, hofvilla en gangvilla

In de provincies kregen villa's eigen vormen. Rond de Middellandse Zee lag alles vaak rond één grote zuilentuin. In Gallië, Germanië en Brittannië was de gangvilla heel gewoon: een rij kamers met een gang met zuilen ervoor tussen twee vooruitspringende hoekkamers. Grote villa's groeiden uit tot hofvilla's met vleugels om een binnenhof, zoals Bignor en Chedworth in Engeland. Ook in Zuid-Limburg stonden Romeinse villa's, zoals bij Voerendaal.

Het Romeinse paleis van Fishbourne in Zuid-Engeland werd in 1960 ontdekt toen arbeiders een sleuf voor een waterleiding groeven.
Fishbourne is een van de grootste Romeinse woningen ten noorden van de Alpen.
In de koude provincies hadden de belangrijkste kamers vloerverwarming (hypocaustum).
Veel villa's in het noorden hadden een eigen klein badgebouw met een koude, lauwe en hete ruimte.

Paleisvilla

De grootste villa's leken op kleine steden. De Villa Romana del Casale bij Piazza Armerina op Sicilië is gebouwd in het begin van de vierde eeuw en ligt vol mozaïeken, samen ongeveer 3500 vierkante meter. Ze staat sinds 1997 op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Nog groter was de villa van keizer Hadrianus bij Tivoli uit de tweede eeuw, met paleizen, badhuizen en vijvers.

In de Villa del Casale ligt een gang van ongeveer 60 meter lang met een mozaïek van de Grote Jacht: dieren worden gevangen en per schip naar Rome gebracht.
Een ander mozaïek toont tien vrouwen in sportkleding die een beetje op bikini's lijkt.
In Hadrianus' villa ligt de Canopus: een lang bassin met beelden langs de rand.
Het paleis van keizer Diocletianus in Split is zo stevig dat de oude stad er nu gewoon in staat.

Thermen

Badhuizen waren voor iedereen: je kwam er om te baden, te sporten en bij te praten. De bader liep van de kleedkamer via de koude en lauwe zaal naar de hete zaal. De Stabiaanse thermen in Pompeji behoren tot de oudste die bewaard zijn. In Rome waren de Thermen van Caracalla en van Diocletianus enorm. In Heerlen, het Romeinse Coriovallum, kun je in het Thermenmuseum de resten van een badhuis zien.

De vloeren rustten op kleine pilaren. Hete lucht van het vuur stroomde eronder door en via buizen in de muren omhoog.
Zeep gebruikte je niet: je wreef je in met olie en schraapte die er met een schraper (strigilis) weer af.
In een deel van de Thermen van Diocletianus bouwde Michelangelo later een kerk: de Santa Maria degli Angeli.
In Bath in Engeland staat een Romeins badhuis bij een warme bron dat nog steeds water geeft.

Forum, basiliek en tempel

Het forum was het hart van een Romeinse stad: markt, politiek en geloof bij elkaar. Op het forum van Pompeji staat de tempel van Jupiter aan de korte kant, met de basiliek aan de zuidkant. In de basiliek werd recht gesproken en handel gedreven. Een tempel stond op een hoog podium met een trap aan de voorkant, zoals de Maison Carrée in Nîmes, die nog bijna helemaal heel is.

Het woord basiliek komt uit het Grieks en betekent ongeveer koninklijke zaal.
De vorm van de basiliek met een hoog middenschip en lagere zijbeuken werd later gebruikt voor de eerste grote kerken.
De lichtbeuk zijn de ramen in het hoge deel van het middenschip, boven de daken van de zijbeuken.
In Rome lagen naast het oude Forum Romanum later nog meer keizerfora, zoals het Forum van Trajanus.

Triomfboog

Een triomfboog herdacht een overwinning of een keizer. De Boog van Titus in Rome eert de verovering van Jeruzalem in 70 na Christus. De Boog van Constantijn uit 315 heeft drie doorgangen en hergebruikt reliëfs van oudere monumenten. De Janusboog in Rome heeft vier gelijke kanten en stond op een kruising.

Op de Boog van Titus zie je soldaten die de grote kandelaar (menora) uit de tempel van Jeruzalem dragen.
Op de attiek stond vaak een inscriptie en soms een beeldengroep met een strijdwagen.
De Arc de Triomphe in Parijs is geïnspireerd op de Romeinse bogen.

Griekse huizen: pastas, prostas en hofhuis

Griekse huizen keken naar binnen, naar een binnenplaats met een altaar. In Olynthus in Noord-Griekenland, verwoest in 348 voor Christus door Filippus II van Macedonië, zijn hele straten met gelijke huizen gevonden. Die hebben een pastas: een brede hal langs de binnenplaats. In Priene in het huidige Turkije hebben de huizen een prostas, een portaal met twee zuilen voor de woonkamer. Op het eiland Delos staan rijke Hellenistische huizen met zuilen rond de hof en prachtige mozaïekvloeren.

De andrōn was de eetzaal voor mannelijke gasten. De deur zat uit het midden, zodat de ligbanken netjes langs de muren pasten.
De huizen keken meestal naar het zuiden, zodat de lage winterzon in de kamers scheen en de hoge zomerzon buiten bleef.
Olynthus had een rooster van rechte straten. De huizenblokken waren in twee rijen verdeeld met een smalle steeg ertussen.
Op Delos zat onder de binnenplaats vaak een regenwaterbak, met een put in het midden van de mozaïekvloer.

Megaron

Het megaron is de grote zaal van de Myceense paleizen uit de bronstijd, rond de dertiende eeuw voor Christus, zoals in Mycene, Tiryns en Pylos. Je kwam binnen via een portiek met twee zuilen, dan een voorkamer, en dan de troonzaal met een ronde haard tussen vier zuilen. De troon stond tegen de zijmuur.

In het paleis van Pylos werden kleitabletten in Lineair B gevonden. Ze bleven bewaard omdat de brand die het paleis verwoestte ze hard bakte.
De ronde haard in Pylos was beschilderd en boven de haard zat een opening in het dak voor de rook.
De vorm van het megaron, een lange zaal met een portiek met zuilen, lijkt op die van de latere Griekse tempel.

Torenhuis

Op het Griekse platteland en op eilanden als Sifnos staan resten van stenen torens uit de klassieke en Hellenistische tijd. Vaak hoorde er een erf met lage gebouwen bij. Waar ze precies voor dienden, is nog niet overal duidelijk: als veilige opslag, als schuilplaats, als uitkijkpost of als deel van een boerderij of mijn.

Op Sifnos zijn resten van tientallen van zulke torens gevonden.
De muren waren dik en de ramen klein, zodat de toren goed te verdedigen was.
Sommige torens stonden zo dat je de volgende toren kon zien, misschien om signalen door te geven.

Stoa en agora

De agora was het plein van een Griekse stad, voor markt, politiek en ontmoeting. Langs de randen stonden stoa's: lange hallen met een open zuilenrij aan de voorkant, waar je in de schaduw kon lopen, praten en handelen. De Stoa van Attalos in Athene werd rond 150 voor Christus geschonken door koning Attalos II van Pergamon en in de jaren 1950 herbouwd. Nu is het het museum van de Atheense agora.

In de Stoa Poikile, de beschilderde stoa, gaf de filosoof Zeno les. Zijn volgelingen heetten daarom stoïcijnen.
De Stoa van Attalos heeft twee verdiepingen en een rij winkels achter de zuilen.
Op de agora van Athene stond ook het altaar van de twaalf goden, het punt waarvandaan afstanden werden gemeten.

Pakhuis (horreum)

Rome had enorme pakhuizen nodig voor graan, olie en wijn uit het hele rijk. In Ostia zie je nog de Horrea Epagathiana, genoemd naar twee vrijgelaten slaven die de eigenaars waren: opslagcellen rond een binnenhof achter één monumentale poort. In de legerkampen langs de grens stonden lange graanschuren met een verhoogde vloer en steunberen.

De verhoogde vloer hield het graan droog en koel en hield muizen en ratten weg.
De steunberen vingen de druk op van het graan dat tegen de muren duwde.
De heuvel Monte Testaccio in Rome bestaat helemaal uit scherven van weggegooide olijfoliekruiken.

Over deze tool

Met deze tool bouw je een Romeinse villa in Minecraft of een Grieks huis zoals het echt was. Je kiest uit een hele bibliotheek: een domus met atrium en zuilentuin, een insula als flatgebouw, een villa rustica op het platteland, een villa maritima aan zee, een paleisvilla, thermen, een forum, een triomfboog, een stoa, een agora, een megaron en een Romeins pakhuis.

Ruim veertig voorbeelden helpen je op weg, zoals een domus naar het Huis van de Vettii, een insula uit Ostia of de Boog van Constantijn. Daarna pas je de breedte, diepte, kamers en verdiepingen aan. Je kiest het soort atrium, de zuilen, het dak, de muren (gepleisterd, baksteen of opus reticulatum), een mozaïekvloer met meander of dambord en de tuin.

De plattegrond laat elke ruimte zien met de Latijnse of Griekse naam en de maat in blokken. Daarnaast zie je het vooraanzicht, de doorsnede en een 3D-weergave die je kunt draaien. Het bouwplan per laag laat elk blok zien. Klik op een blok als je het hebt geplaatst, zo weet je altijd waar je bent.

De materiaalcalculator telt alle blokken, trappen en platen en rekent ze om naar stacks en shulkerdozen. Met het blokpalet kies je per onderdeel een eigen blok, of maak je strepen, een verloop of een mix. Ben je klaar, dan download je het ontwerp als .schem-bestand voor WorldEdit of Litematica.

De tool is voor iedereen die een Romeinse stad, een Griekse polis of gewoon een mooi huis met binnentuin wil bouwen. Voor tempels en theaters zijn er aparte tools, zoals Tempels en Amfitheaters.

Veelgestelde vragen

Hoe bouw ik een Romeinse villa in Minecraft?

Kies een voorbeeld, bijvoorbeeld de Villa rustica van Boscoreale of de Villa aan de baai, en pas de maat aan. Zet eerst met wol de middenas uit, want bijna elk Romeins huis is links en rechts gelijk. Bouw dan de muren van de grootste ruimtes, vul de kleine kamers in en volg het bouwplan laag voor laag tot het dak.

Wat is het verschil tussen een domus, een insula en een villa?

Een domus is het stadshuis van een rijke familie, gebouwd rond een atrium en een zuilentuin. Een insula is een flatgebouw met winkels beneden en huurwoningen erboven. Een villa staat buiten de stad: een villa rustica is een boerenbedrijf, een villa urbana of maritima is een luxe buitenhuis.

Welke blokken passen bij Romeins pleisterwerk en dakpannen?

Voor witte pleister zijn zandsteen, calciet of witte terracotta mooi. Een plint van rode terracotta geeft het bekende Pompejaanse rood. Voor de dakpannen kies je bakstenen of graniet als dakblok, want die hebben trappen en platen in dezelfde kleur.

Hoeveel blokken heb ik nodig?

Dat staat bovenaan bij Totaal en in stacks. Een klein atriumhuis heeft veel minder nodig dan een paleisvilla of de thermen. De materiaalcalculator splitst alles per blok, met trappen en platen apart. Met Zet op mijn lijst tel je meerdere gebouwen bij elkaar op.

Hoe maak ik een meandervloer van blokken?

Kies bij Mozaïekvloer de meander (Griekse sleutel). Het bouwplan van laag 1 laat de vloer rij voor rij zien. Leg hem band voor band: eerst de doorgaande onderlijn, dan per eenheid de lijn omhoog en de haak. Je kunt het mozaïek alleen in de hoofdruimtes leggen of in alle kamers.

Kan ik dit ook in Minecraft Bedrock bouwen?

Ja. Het bouwplan per laag en de blokkenlijst werken in elke versie. Het .schem-bestand is voor Java Edition met WorldEdit of Litematica. In Bedrock bouw je het dus met de hand na.