Bruggen

Zo wordt het berekend

Geschiedenis en weetjes

Romeinse stenen boogbruggen

De Romeinen bouwden bruggen met halve-cirkelbogen van wigvormige stenen. Zo'n boog werd gebouwd op een tijdelijk houten formeel; als de sluitsteen in het midden lag, droeg de boog zichzelf en kon het hout weg. De pijlers stonden op funderingen in de rivierbodem. Veel van die bruggen staan er na bijna tweeduizend jaar nog.

• De Pons Fabricius in Rome is uit 62 voor Christus en wordt nog steeds gebruikt.
• De brug van Alcántara in Spanje werd gebouwd onder keizer Trajanus, rond het jaar 105.
• Een rondboog drukt vooral schuin naar beneden. Daarom staan de bogen van een lange brug tegen elkaar aan te leunen op smalle pijlers.

Middeleeuwse bruggen met ijsbrekers en uitwijkplaatsen

Middeleeuwse stenen bruggen kregen vaak puntige ijsbrekers aan de pijlers. Die breken de stroom en houden ijs en drijfhout tegen. Boven de ijsbrekers maakte men uitwijkplaatsen, zodat voetgangers opzij konden voor een kar. De middelste boog was vaak de grootste, voor de scheepvaart, waardoor het wegdek in het midden een bult kreeg.

• De Karelsbrug in Praag werd in 1357 begonnen en heeft 16 bogen. De beelden kwamen er veel later op, vooral in de barok.
• De Pont Neuf in Parijs werd in 1607 voltooid en is ondanks de naam (nieuwe brug) de oudste nog staande brug over de Seine in Parijs. Boven de pijlers zitten halfronde uitwijkplaatsen.
• Van de beroemde brug van Avignon staan nog maar vier bogen.

Bruggen met huizen: Ponte Vecchio en oude London Bridge

Ruimte op een brug was waardevol: iedereen kwam erlangs. Daarom bouwde men er winkels en huizen op. De Ponte Vecchio in Florence werd na een overstroming in 1345 herbouwd met drie segmentbogen. Eerst zaten er slagers; sinds het eind van de 16e eeuw zijn het goudsmeden en juweliers. De oude London Bridge was rond 1209 klaar en stond ongeveer zes eeuwen, vol huizen en winkels.

• Over de Ponte Vecchio loopt de Vasari-gang, een overdekte gang uit 1565 waarmee de Medici droog en veilig van paleis naar paleis liepen.
• In 1944 was de Ponte Vecchio de enige brug in Florence die niet werd opgeblazen.
• De dikke pijlers van de oude London Bridge maakten de rivier zo smal dat er stroomversnellingen ontstonden. Onder de brug door varen was gevaarlijk.

Versterkte bruggen: Pont Valentré

Een brug was ook een zwakke plek in de verdediging van een stad. Daarom kregen sommige bruggen poorttorens met kantelen. De Pont Valentré in Cahors in Frankrijk is in de 14e eeuw gebouwd, met zes spitsbogen en drie torens. Hij is een van de best bewaarde versterkte bruggen van Europa.

• Volgens de legende sloot de bouwmeester een pact met de duivel om de brug af te krijgen.
• Bij een restauratie in de 19e eeuw kreeg de middelste toren een klein duiveltje van steen, als knipoog naar die legende.
• De hoge ijsbrekers lopen door tot het wegdek en maken de brug van opzij extra stoer.

Ezelsrug- en pakpaardbruggen

In Engeland lagen vooral in de 17e en 18e eeuw smalle stenen bruggen over beken langs de routes van lastpaarden. Ze zijn smal en hebben lage borstweringen, zodat de manden aan de zijkant van het paard er niet tegenaan stootten. De boog is hoog, zodat het water bij hoogwater eronderdoor kan.

• Door de steile rug heten ze in het Engels ook humpback bridges.
• De Chinese maanbruggen hebben zo'n hoge ronde boog dat boog en spiegelbeeld samen een cirkel lijken.
• Een nog oudere vorm is de clapper bridge: platte stenen platen op stapels stenen, zoals in Dartmoor.

Overdekte houten bruggen: Kapellbrücke

Een dak beschermt het houten wegdek en de balken tegen regen, zodat de brug veel langer meegaat. De Kapellbrücke in Luzern stamt uit de 14e eeuw en geldt als een van de oudste overdekte houten bruggen van Europa. Ernaast staat de achthoekige Wasserturm, die onder meer gevangenis, archief en schatkamer was.

• Onder het dak hangen driehoekige schilderijen uit de 17e eeuw over de geschiedenis van Luzern.
• In 1993 brandde een groot deel van de brug af. Hij werd daarna herbouwd.
• In de Verenigde Staten zijn overdekte houten bruggen uit de 19e eeuw ook heel bekend.

Ophaalbruggen en Hollandse ophaalbruggen

Een kasteel met een gracht kon de brug ophalen, zodat aanvallers er niet over konden. Vaak zat er achter de klep nog een valhek. In Nederland zijn ophaalbruggen met een portaal en balanswerk bekend: de zware balken bovenop wegen de klep op, zodat één persoon de brug kan openen. De Magere Brug in Amsterdam is een dubbele ophaalbrug over de Amstel met twee kleppen die in het midden samenkomen.

• Er bestaan verschillende verhalen over de naam Magere Brug. Een bekende uitleg is dat de eerste brug heel smal (mager) was.
• Vincent van Gogh schilderde in 1888 de Pont de Langlois bij Arles, een ophaalbrug in Hollandse stijl.
• De balken lopen evenwijdig aan de klep. Daardoor blijven de stangen ertussen steeds recht omlaag hangen.

Schragenbruggen

In de 19e eeuw bouwden spoorwegen en mijnen in Noord-Amerika snel en goedkoop lange houten bruggen op schragen: rijen palen met kruisverbanden. Hout was er volop en de bruggen konden in korte tijd een diep dal oversteken.

• Veel van die houten schragen werden later vervangen door staal of opgevuld met aarde.
• De kruisverbanden houden de palen stijf, zodat de brug niet zijwaarts wiebelt.

Romeinse aquaducten: Pont du Gard

Een aquaduct bracht water van een bron naar een stad, met een heel klein verval. Waar een dal in de weg lag, bouwden de Romeinen een brug met bogen. De Pont du Gard in Zuid-Frankrijk is uit de 1e eeuw na Christus en was deel van een waterleiding van ongeveer 50 kilometer naar Nîmes. Hij heeft drie rijen bogen en is ongeveer 49 meter hoog.

• Over de hele lengte daalt de waterleiding maar ongeveer 12 meter.
• De grote stenen van de onderste rijen liggen grotendeels zonder mortel op elkaar.
• De Pont du Gard staat sinds 1985 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Boomstambruggen

Een boom over een beek is waarschijnlijk de oudste brug die er is. Mensen legden een of meer stammen naast elkaar en maakten soms een leuning van touw of takken. In bossen en bergen zie je ze nog steeds bij wandelpaden.

• Een platgehakte bovenkant maakt een stam veel minder glad.
• Een steun in het midden halveert de lengte die een stam moet dragen.