Boomgaarden
Historische boomgaarden om laag voor laag na te bouwen: een Hollandse hoogstamboomgaard, leibomen tegen een zonnige muur, een ommuurde moestuin, een kloosterboomgaard, een olijfgaard op terrassen, een wijngaard, een orangerie met kuipbomen, een kersenbloesemlaan en een ciderboomgaard met bijen. Kies de boomsoort, de kroonvorm, het plantverband en het seizoen. Klik op blokken die je hebt geplaatst om bij te houden waar je bent.
Bomen
Plantverband
Terrein
Rand en paden
Details
Bovenaanzicht: hoe hoger, hoe lichter. De stippen zijn de stammen; klik op een boom om hem te kiezen. Zijaanzicht: je kijkt vanuit het zuiden. Klik op een laag om die rechts te bekijken.
Bouwverdeling
Bomen
Klik op een boom om hem in het bovenaanzicht aan te wijzen en zijn kroonvoet te openen.
Deze boomgaard heeft geen losse bomen.
| Nr. | Soort | Vorm | Kolom, rij | Stam | Breed | Top |
|---|
Per laag, van boven naar onder
Laag 1 is de grond: gras, paden, water en de voet van de muren.
| Laag | Meeste blokken | Blokken |
|---|
Bouwtips
- Zet eerst alle stammen neer met een kleur wol op de grond. Zo zie je meteen of het plantverband klopt voordat je kronen gaat bouwen.
- Bladeren die je zelf plaatst vergaan nooit. Bladeren uit een schematic krijgen hier persistent=true, zodat ze ook zonder stam blijven staan.
- Bouw een kroon van onder naar boven en zet de takken eerst. Het blad leg je er daarna omheen.
- Wisselen tussen twee bladsoorten, zoals eik en donker eik, maakt een kroon minder vlak. Bloeiende azaleabladeren geven roze stippen van bloesem.
- Een fruitmuur werkt het best op het zuiden. Bouw de leibomen met hun platte kant tegen de muur, één blok ervoor.
- Op terrassen bouw je van onder naar boven: eerst de stapelmuur, dan de aarde erachter, dan pas de bomen of wijnstokken.
- Bijen bestuiven bloeiende bomen en blokken in de buurt. Zet bijenkasten dus midden in de boomgaard en zorg voor bloemen.
3D en bouwplan per laag
Naar Minecraft
Download de boomgaard als schematic-bestand en plak hem in je wereld met WorldEdit, of bouw hem na met een hologram in Litematica. Stammen, bladeren, fruit, gras en details hebben een vast blok; muren, paden en daken kun je met het blokpalet zelf kiezen.
Boodschappenlijst
Zet de aantallen van deze boomgaard op je lijst. Daar zie je alles bij elkaar, omgerekend naar stacks en shulkerdozen.
Zo wordt het berekend
Geschiedenis en weetjes
Hoogstamboomgaarden in de Betuwe
De Betuwe ligt tussen de grote rivieren in Gelderland. De vruchtbare rivierklei maakt het een van de bekendste fruitstreken van Nederland. Vroeger stonden daar overal hoogstamboomgaarden: grote appel-, peren-, kersen- en pruimenbomen met een stam van bijna twee meter. Onder de bomen graasden schapen of koeien, zodat de grond twee keer werd gebruikt. In de twintigste eeuw kwamen er lage bomen voor in de plaats, omdat je die sneller en goedkoper plukt.
- Een hoogstamboom kan een eeuw oud worden. Een moderne laagstamboom wordt vaak na zo'n vijftien tot twintig jaar vervangen.
- In het voorjaar rijden en fietsen veel mensen bloesemroutes door de Betuwe.
- Oude hoogstamboomgaarden zijn belangrijk voor uilen, vleermuizen en insecten, en worden daarom in veel provincies beschermd.
Het quincunx-verband
Een quincunx is een vierkant met in het midden nog een punt, zoals de vijf op een dobbelsteen. Romeinse schrijvers over landbouw raadden al aan om bomen en wijnstokken zo te planten. Elke boom krijgt dan van alle kanten evenveel licht en je kunt in verschillende richtingen rechte lanen zien.
- De Engelse arts Thomas Browne schreef in 1658 een heel boek over de quincunx: The Garden of Cyrus.
- Een driehoeksverband past ongeveer 15% meer bomen op dezelfde grond dan een vierkant raster met dezelfde afstand.
Leibomen en de Potager du Roi
Een leiboom wordt plat tegen een muur of draad gesnoeid. De muur houdt de warmte van de zon vast, zodat fruit eerder en zoeter rijp wordt, ook in een koel klimaat. In Versailles legde Jean-Baptiste de La Quintinie tussen 1678 en 1683 de Potager du Roi aan, de moestuin van Lodewijk XIV. Daar groeien nog steeds honderden fruitbomen in allerlei geleide vormen tegen de muren.
- Bekende vormen zijn de waaier, de palmet in U-vorm, de schuine cordon en het Belgisch hek, waarin schuine bomen samen ruiten vormen.
- De Potager du Roi is nu een school voor landschapsarchitectuur en je kunt hem bezoeken.
- Peren en appels laten zich het makkelijkst leiden. Perziken en vijgen werden vaak tegen de warmste muur gezet.
Ommuurde moestuinen en slangenmuren
Grote landhuizen in Engeland hadden vaak een ommuurde moestuin. De muren hielden wind en dieven buiten en dienden zelf als fruitmuur. In Nederland en Engeland bouwde men in de achttiende eeuw ook golvende muren: slangenmuren, in het Engels crinkle-crankle walls. Door de golven blijft zo'n muur staan terwijl hij maar één steen dik is, en de holtes vangen extra zon.
- Sommige Engelse fruitmuren hadden binnenin rookkanalen. Een kachel verwarmde de muur, zodat de bloesem niet bevroor.
- In het midden van een ommuurde tuin lag vaak een vijver of bak om gieters te vullen.
Kloosterboomgaarden
Kloosters hadden kruidentuinen, moestuinen en boomgaarden binnen de muren. Op het beroemde plan van Sankt Gallen, een tekening van een ideaal klooster uit de negende eeuw, is de begraafplaats tegelijk de boomgaard: tussen de graven staan fruitbomen. Monniken hielden ook bijen, voor honing en voor was voor kaarsen.
- Veel oude appel- en perenrassen zijn door kloosters bewaard en doorgegeven.
- Een put midden in de kloostertuin gaf water voor de planten en de keuken.
Olijfgaarden
Olijfbomen groeien al duizenden jaren rond de Middellandse Zee. Ze worden heel oud, met dikke, gedraaide stammen en zilvergroen blad. Op steile hellingen in Italië, Griekenland en Spanje plantte men ze op terrassen met droge stapelmuren: stenen zonder cement, precies op elkaar gelegd.
- De olijfboom van Vouves op Kreta wordt geschat op meer dan tweeduizend jaar oud en draagt nog steeds olijven.
- In Apulië, de hak van de Italiaanse laars, staan tientallen miljoenen olijfbomen.
- De kunst van het droog stapelen van stenen staat sinds 2018 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed.
Wijnterrassen: de Douro en de Cinque Terre
In de vallei van de Douro in Portugal hakten wijnboeren eeuwenlang terrassen uit de steile leisteenhellingen. Daar groeien de druiven voor port. Het gebied werd in 1756 afgebakend en is sinds 2001 werelderfgoed. In de Cinque Terre in Italië liggen smalle terrassen boven de zee, met wijnstokken vaak laag op pergola's.
- De droge stapelmuren van de Cinque Terre zijn bij elkaar duizenden kilometers lang.
- Op de steilste hellingen van de Cinque Terre brengen kleine monorailtreintjes de druiven naar beneden.
- In een kelder in de helling blijft de wijn het hele jaar koel.
Orangerieën
In de zeventiende en achttiende eeuw waren sinaasappel- en citroenbomen een teken van rijkdom in Noord-Europa. Ze stonden in kuipen, zodat ze in de zomer buiten konden staan en in de winter naar binnen gingen, in een orangerie met grote ramen op het zuiden. De orangerie van Versailles werd gebouwd tussen 1684 en 1686 en staat nog steeds vol bomen in kuipen.
- De oranjeboom was in Nederland extra geliefd vanwege het Huis van Oranje.
- De bekende houten bakken uit Versailles hebben zijwanden die je kunt openen, zodat je de wortels kunt verzorgen.
- Een orangerie had meestal een dichte noordmuur om de warmte binnen te houden.
Kersenbloesem in Japan
In Japan kijken mensen al meer dan duizend jaar samen naar de kersenbloesem: hanami. Lanen en parken staan vol sierkersen die maar een week of twee bloeien. De meest geplante soort, de Somei-yoshino, wordt vermeerderd door enten. Alle bomen van die soort zijn dus eigenlijk klonen van elkaar.
- In 1912 schonk Tokio duizenden kersenbomen aan Washington, waar ze nog elk jaar bloeien.
- Treurkersen, shidarezakura, hebben takken die als een gordijn naar beneden hangen.
- Op het nieuws in Japan wordt elk voorjaar bijgehouden hoe het bloeifront van zuid naar noord trekt.
Cider en bijen
In Normandië, Bretagne en in Engelse graafschappen als Somerset en Herefordshire staan boomgaarden met speciale ciderappels. Die zijn vaak te zuur of te bitter om zo te eten, maar geven goede cider. Imkers zetten hun bijenkasten in de boomgaard, want de meeste appelrassen hebben stuifmeel van een ander ras nodig om vrucht te zetten.
- In Somerset zingen mensen in januari voor de appelbomen bij het wassailing, voor een goede oogst.
- Gevallen appels werden vroeger met de hand geraapt en in manden en zakken naar de pers gebracht.
Over deze tool
Met deze tool plan je een boomgaard in Minecraft en bouw je hem laag voor laag na. Je kiest uit een Hollandse hoogstamboomgaard, leibomen tegen een zonnige muur, een ommuurde moestuin, een kloosterboomgaard, een olijfgaard, een wijngaard op terrassen, een orangerie met kuipbomen, een kersenbloesemlaan en een ciderboomgaard met bijen.
Begin met een voorbeeld, zoals de Betuwse hoogstamboomgaard in bloei of de Wijnterrassen in de Douro. Daarna kies je de boomsoort (appel, peer, kers, pruim, olijf, sinaasappel, walnoot of gemengd), de kroonvorm, de stamhoogte en -dikte, de kroonbreedte en het seizoen: bloei, zomer of oogst. Je stelt het plantverband in (vierkant, driehoeksverband, quincunx of rijen) en de plantafstand. Voor leibomen kies je een vorm zoals waaier, palmet of Belgisch hek.
Ook het terrein stel je in: de maat, de grond, terrassen op een helling, een rand met hek, haag of muur, en paden. Details zoals bijenkasten, ladders, manden, stenen lantaarns en een kelderdeur maken het levendig. Je ziet een bovenaanzicht, een zijaanzicht en een 3D-weergave, en een tabel met elke boom.
Het bouwplan per laag toont elk blok, en je klikt aan wat je hebt geplaatst. De materiaalcalculator telt alle blokken en rekent ze om naar stacks en shulkerdozen. Met het blokpalet kies je muren, paden en daken zelf. Download de boomgaard als .schem-bestand voor WorldEdit of Litematica.
Een boomgaard past mooi naast een boerderij of bij historische akkers.
Veelgestelde vragen
Hoe maak ik een fruitboom in Minecraft?
Minecraft heeft geen echte fruitbomen, dus je bouwt ze zelf. Zet een stam, bouw de takken en leg het blad eromheen. Kies in de tool het seizoen Oogst om fruit in de kroon te zien. Twee bladsoorten door elkaar, zoals eik en donker eik, maken de kroon minder vlak.
Hoe krijg ik een boom in bloesem?
Kies het seizoen Bloei. Bloeiende azaleabladeren geven roze en paarse stippen, en kersenbladeren maken een hele kroon roze. Het voorbeeld Kersenlaan in volle bloei laat zien hoe dat eruitziet.
Vergaan de bladeren zonder stam?
Bladeren die je zelf plaatst vergaan nooit. Bladeren uit de schematic krijgen persistent=true, zodat ze ook blijven staan als er geen stam in de buurt is.
Wat zijn leibomen?
Leibomen zijn platte bomen die tegen een muur groeien. De muur houdt warmte vast, zodat het fruit beter rijpt. In de tool kies je een leiboom met etages, een waaier, een palmet, een schuine cordon of een Belgisch hek. Bouw ze één blok voor een muur op het zuiden.
Waarom bijenkasten in de boomgaard?
Bijen in Minecraft vliegen naar bloemen en bloeiende bladeren en brengen daarna nectar terug naar de kast. Zo kun je honing en honingraten oogsten. Zet de kasten midden in de boomgaard en zorg voor genoeg bloemen.
Kan ik dit in Bedrock bouwen?
Ja, met het bouwplan per laag. Het .schem-bestand is voor Java Edition met WorldEdit of Litematica.